تاریخچه جهانی مراکز رشد فناوری دارویی (Pharmaceutical Technology Incubator Center)

ریشهٔ نخستین مرکز رشد کسب‌وکار در جهان به سال ۱۹۵۹ میلادی در شهر نیویورک بازمی‌گردد، جایی که تاجری آمریکایی به نام «ژوزف مانسکو» با اجاره‌دادن فضای یک ساختمان بزرگ به چندین کسب‌وکار کوچک، ایدهٔ اشتراک منابع و خدمات را عملی کرد. هرچند این الگو ابتدا در حوزه‌های عمومی صنعتی شکل گرفت، اما به‌تدریج در دهه‌های بعد، نیاز به حمایت ویژه از شرکت‌های نوپای زیستی و دارویی، باعث تولد مراکز رشد تخصصی در این حوزه شد. نقطهٔ عطف اصلی را می‌توان اوایل دههٔ ۲۰۰۰ میلادی دانست، زمانی که دانشگاه‌های پیشرو مانند دانشگاه کالیفرنیا در سان‌فرانسیسکو، در سال ۲۰۰۶ نخستین مرکز رشد تخصصی علوم زیستی را با نام «گاراژ کیوبی‌تری» راه‌اندازی کردند که فضای آزمایشگاهی و تجهیزات پیشرفته را در اختیار پژوهشگران قرار می‌داد. از سال ۲۰۱۰ به بعد، شرکت‌های بزرگ داروسازی جهانی نیز وارد این عرصه شدند؛ برای نمونه، شرکت «فایزر» در همان سال مرکز نوآوری درمانی خود را تأسیس کرد و پس از آن، غول‌هایی مانند «جانسون‌اند جانسون» با آزمایشگاه‌های یانسن و «مرک» با مرکز کالیبر، نسل جدیدی از مراکز رشد را شکل دادند که نه‌تنها فضای فیزیکی، بلکه شبکه‌های سرمایه‌گذاری، مشاورهٔ حقوقی و دسترسی به بازار را نیز برای استارت‌آپ‌های دارویی فراهم می‌آورند. امروزه بیش از ۳۰۰۰ مرکز رشد در سراسر جهان فعال‌اند که شمار قابل‌توجهی از آنها به‌طور ویژه بر روی داروهای بیوتکنولوژی، نانوداروها و درمان‌های سلولی/ژنی متمرکز شده‌اند.

تاریخچهٔ مراکز رشد فناوری دارویی در ایران

پیشینهٔ توجه به تولید دارو در ایران به دههٔ ۱۳۱۰ خورشیدی بازمی‌گردد، زمانی که برای تأمین نیازهای بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه تهران، واحدهای کوچک تولیدی ایجاد شد و در دههٔ ۱۳۲۰، تولید برخی داروهای بیمارستانی آغاز گردید. اما تحول اساسی پس از انقلاب اسلامی و به‌ویژه در دوران جنگ تحمیلی (۱۳۵۹-۱۳۶۷) رخ داد؛ زیرا تحریم‌ها و قطع واردات، کشور را به سمت خودکفایی دارویی سوق داد و لزوم ایجاد ساختاری برای تبدیل ایده‌های علمی به محصولات قابل عرضه، بیش از پیش احساس شد. سرانجام در سال ۱۳۸۲ خورشیدی، نخستین مرکز رشد تخصصی فناوری دارویی کشور با عنوان «واحد فناوری فرآورده‌های دارویی» در دانشکدهٔ داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران راه‌اندازی شد و این مرکز با هدف حمایت از محققان و کارآفرینان، فضاهای آزمایشگاهی مجهز، خدمات مشاوره‌ای و تسهیلات قانونی را برای شرکت‌های نوپا فراهم ساخت و موفق شد مجوز رسمی خود را از وزارت بهداشت دریافت نماید. پس از این مرکز، سایر دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور نیز به‌تدریج اقدام به تأسیس مراکز رشد دارویی کردند؛ به‌طوری‌که در سال 1404 با پیگیری مستمر معاونت تحقیقات و فناوری و پارک علم و فناوری سلامت دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه مجوز راه اندازی مرکز رشد فناوری های دارویی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه نیز صادر شد و به طور رسمی از مرداد 1405 فعالیت خود را آغاز نمود.امید است که با همت بالای اعضا محترم هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه ، و پژوهشگران و فناوران فرهیخته عرضه داروسازی استان کرمانشاه، این مرکز به عنوان یکی از ارکان اصلی اکوسیستم نوآوری دارویی کشور در غرب ایران اسلامی شناخته شود.